Cách sơ cứu người bị điện giật là kỹ năng quan trọng giúp cứu sống nạn nhân trong những phút đầu tiên – thời điểm quyết định giữa sự sống và tử vong. Tai nạn điện có thể xảy ra bất ngờ trong sinh hoạt và lao động, vì vậy việc nắm rõ cách sơ cứu người bị điện giật theo quy trình chuẩn y khoa sẽ giúp bạn xử lý nhanh, an toàn và hiệu quả trong tình huống khẩn cấp.
Điện giật nguy hiểm như thế nào?
Điện giật là tình trạng dòng điện đi qua cơ thể, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tim, hệ thần kinh, cơ bắp và các cơ quan nội tạng. Dòng điện đi qua cơ thể càng lâu càng làm tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt khi đi qua tim hoặc não. Vì vậy, hiểu đúng cách sơ cứu người bị điện giật là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu rủi ro.
- Nguy cơ ngừng tim, ngừng thở: Điện giật có thể làm rối loạn hoạt động điện của tim, gây rung thất hoặc ngừng tim đột ngột, đồng thời khiến cơ hô hấp co cứng dẫn đến ngừng thở, đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong các tai nạn điện.
- Gây bỏng nặng và tổn thương sâu bên trong: Dòng điện khi đi qua cơ thể không chỉ gây bỏng ngoài da mà còn phá hủy mô cơ, mạch máu và nội tạng bên trong, khiến tổn thương thực tế nghiêm trọng hơn nhiều so với biểu hiện bên ngoài.
- Tổn thương hệ thần kinh: Điện giật có thể ảnh hưởng trực tiếp đến não và hệ thần kinh, gây mất ý thức, co giật, rối loạn trí nhớ hoặc thậm chí liệt, và những di chứng này có thể kéo dài lâu dài sau tai nạn.
- Co cứng cơ khiến không thể tự thoát: Khi bị điện giật, cơ bắp co cứng không kiểm soát khiến nạn nhân không thể buông tay khỏi nguồn điện, làm kéo dài thời gian tiếp xúc và làm tăng đáng kể mức độ nguy hiểm.
- Nguy cơ chấn thương thứ phát: Điện giật có thể khiến nạn nhân bị văng ra hoặc té ngã, đặc biệt khi đang làm việc trên cao, dẫn đến các chấn thương nghiêm trọng như gãy xương, chấn thương sọ não hoặc tổn thương cột sống.
- Biến chứng có thể xuất hiện muộn: Ngay cả khi nạn nhân vẫn tỉnh táo sau khi bị điện giật, họ vẫn có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm như rối loạn nhịp tim hoặc suy hô hấp trong thời gian sau đó, vì vậy cần được theo dõi y tế đầy đủ.
Nguyên tắc vàng khi sơ cứu người bị điện giật
Trước khi thực hiện bất kỳ thao tác sơ cứu nào, người cứu cần nắm rõ các nguyên tắc quan trọng trong cách sơ cứu người bị điện giật để tăng khả năng sống cho nạn nhân:
Ưu tiên an toàn cho người cứu
Người sơ cứu tuyệt đối không được tiếp cận nạn nhân khi nguồn điện chưa được kiểm soát, vì điều này có thể khiến bạn trở thành nạn nhân tiếp theo. Luôn quan sát môi trường xung quanh và đảm bảo không còn nguy cơ điện trước khi tiếp cận
Ngắt nguồn điện càng nhanh càng tốt
Việc cắt điện là bước quan trọng nhất trong cách sơ cứu người bị điện giật. Vì chỉ khi dòng điện được ngắt thì nạn nhân mới thoát khỏi nguy hiểm trực tiếp. Cần ưu tiên tắt cầu dao, aptomat hoặc sử dụng vật cách điện để tách nạn nhân khỏi nguồn điện.
Không chạm trực tiếp vào nạn nhân khi chưa ngắt điện
Tuyệt đối không dùng tay trần chạm vào người bị điện giật nếu chưa chắc chắn đã cách ly hoàn toàn nguồn điện, vì cơ thể người dẫn điện và có thể gây nguy hiểm ngay lập tức.
Sử dụng vật cách điện đúng cách
Trong trường hợp không thể ngắt điện ngay, cần dùng các vật liệu không dẫn điện như gỗ khô, nhựa, cao su hoặc vải khô để tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện, tránh sử dụng kim loại hoặc vật ẩm ướt.
Đánh giá nhanh tình trạng nạn nhân
Sau khi đảm bảo an toàn, cần kiểm tra ý thức, nhịp thở và mạch của nạn nhân để xác định mức độ nguy hiểm và đưa ra phương án xử lý phù hợp như theo dõi, đặt tư thế an toàn hoặc tiến hành hồi sức tim phổi.
Gọi cấp cứu kịp thời
Ngay khi phát hiện nạn nhân bất tỉnh, ngừng thở hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng, cần gọi cấp cứu 115 càng sớm càng tốt để được hỗ trợ chuyên môn, đồng thời tiếp tục sơ cứu trong lúc chờ nhân viên y tế.
Không chủ quan ngay cả khi nạn nhân tỉnh táo
Điện giật có thể gây biến chứng muộn, vì vậy dù nạn nhân có vẻ bình thường sau tai nạn, vẫn cần được theo dõi y tế để phát hiện sớm các rối loạn tim hoặc tổn thương nội tạng.
Cách sơ cứu người bị điện giật chuẩn y khoa
Việc thực hiện đúng cách sơ cứu người bị điện giật sẽ giúp giảm nguy cơ tử vong và hạn chế biến chứng. Các bước cần được thực hiện theo thứ tự, nhanh chóng và đảm bảo an toàn.
Ngắt nguồn điện ngay lập tức
Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong cách sơ cứu người bị điện giật. Vì nếu dòng điện chưa được cắt, nạn nhân vẫn tiếp tục bị tổn thương và người cứu cũng có nguy cơ gặp nguy hiểm. Bạn cần nhanh chóng tắt cầu dao, aptomat hoặc rút phích cắm, trong trường hợp không thể thì sử dụng vật cách điện như gỗ khô, nhựa hoặc cao su để tách nạn nhân khỏi nguồn điện.
Đưa nạn nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm
Sau khi đã ngắt điện, cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến nơi khô ráo, thoáng khí và an toàn. Nên đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng để thuận tiện cho việc kiểm tra và thực hiện các bước sơ cứu tiếp theo.
Kiểm tra ý thức và hô hấp
Cần nhanh chóng kiểm tra xem nạn nhân còn tỉnh hay không, có thở đều hay không và có mạch hay không. Việc đánh giá đúng tình trạng sẽ giúp xác định hướng xử lý phù hợp trong cách sơ cứu người bị điện giật như theo dõi, đặt tư thế an toàn hoặc tiến hành hồi sức tim phổi.
Đặt nạn nhân ở tư thế an toàn nếu còn thở
Nếu nạn nhân bất tỉnh nhưng vẫn còn thở, cần đặt ở tư thế nằm nghiêng để tránh tụt lưỡi gây tắc đường thở. Đồng thời cần theo dõi liên tục để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường.
Thực hiện hồi sức tim phổi (CPR) khi cần thiết
Nếu nạn nhân không thở hoặc không có mạch, cần tiến hành ép tim ngoài lồng ngực kết hợp thổi ngạt đúng kỹ thuật. Việc CPR cần được thực hiện liên tục và đúng nhịp cho đến khi nạn nhân có dấu hiệu hồi phục hoặc có nhân viên y tế tiếp nhận. Đây là bước rất quan trọng trong cách sơ cứu người bị điện giật để tăng khả năng sống sót cho nạn nhân.
Xử lý vết bỏng do điện
Điện giật thường gây bỏng sâu nên cần làm mát vùng bị bỏng bằng nước sạch trong khoảng 10–15 phút, sau đó che phủ bằng gạc vô trùng. Không nên bôi các chất như kem đánh răng, dầu hoặc các phương pháp dân gian vì có thể làm vết thương nặng hơn.
Giữ ấm và trấn an nạn nhân
Nếu nạn nhân còn tỉnh, cần giữ ấm cơ thể, trấn an tinh thần và hạn chế di chuyển nhiều để tránh làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Việc này cũng giúp ổn định tâm lý và giảm nguy cơ sốc.
Gọi cấp cứu và chuyển đến cơ sở y tế
Sau khi thực hiện sơ cứu ban đầu, cần gọi cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa nạn nhân đến bệnh viện gần nhất, ngay cả khi họ có vẻ đã ổn định, vì điện giật có thể gây biến chứng muộn nguy hiểm.
Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi sơ cứu người bị điện giật
Trong quá trình sơ cứu người bị điện giật, nhiều người do thiếu kiến thức hoặc hoảng loạn đã mắc phải những sai lầm nghiêm trọng, không chỉ khiến tình trạng nạn nhân xấu đi mà còn gây nguy hiểm cho chính người cứu.
- Chạm trực tiếp vào nạn nhân khi chưa ngắt điện: Đây là sai lầm cực kỳ nguy hiểm vì cơ thể người dẫn điện, nên khi tiếp xúc trực tiếp với nạn nhân đang còn dính nguồn điện, bạn có thể bị điện giật ngay lập tức và trở thành nạn nhân tiếp theo.
- Sử dụng vật dẫn điện để cứu người: Việc dùng kim loại hoặc các vật ẩm ướt để kéo nạn nhân ra khỏi nguồn điện có thể khiến dòng điện truyền sang người cứu, làm tình huống trở nên nghiêm trọng hơn và gây tai nạn dây chuyền.
- Không gọi cấp cứu kịp thời: Nhiều người chủ quan khi thấy nạn nhân tỉnh lại mà không gọi cấp cứu, trong khi điện giật có thể gây rối loạn tim hoặc suy hô hấp muộn, dẫn đến nguy hiểm nếu không được theo dõi y tế.
- Không thực hiện hồi sức tim phổi (CPR) khi cần: Khi nạn nhân ngừng thở hoặc không có mạch, việc không tiến hành CPR ngay sẽ làm mất cơ hội cứu sống trong “thời gian vàng”, khiến tỷ lệ tử vong tăng cao.
- Xử lý sai cách vết bỏng do điện: Việc bôi kem đánh răng, dầu hoặc các mẹo dân gian lên vết bỏng không những không có tác dụng mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và khiến tổn thương nghiêm trọng hơn.
- Chủ quan khi nạn nhân đã tỉnh lại: Ngay cả khi nạn nhân có vẻ ổn định sau khi bị điện giật, vẫn có nguy cơ xuất hiện biến chứng nguy hiểm sau đó, nên việc không theo dõi hoặc không đưa đi kiểm tra y tế là rất rủi ro.
- Di chuyển nạn nhân sai cách: Việc bế hoặc kéo nạn nhân không đúng kỹ thuật, đặc biệt khi có chấn thương cột sống hoặc gãy xương, có thể làm tổn thương nặng hơn và gây hậu quả lâu dài.
Khi nào cần gọi cấp cứu ngay?
Trong quá trình áp dụng cách sơ cứu người bị điện giật, bạn cần gọi 115 ngay lập tức khi nạn nhân có các triệu chứng dưới đây:
- Nạn nhân bất tỉnh hoặc không phản ứng: Nếu người bị điện giật không tỉnh táo, không trả lời khi gọi hoặc không phản ứng với kích thích, đây là dấu hiệu nguy hiểm cho thấy não có thể đã bị ảnh hưởng và cần cấp cứu khẩn cấp.
- Ngừng thở hoặc thở bất thường: Khi nạn nhân không thở, thở yếu, thở ngắt quãng hoặc thở khó khăn, điều này cho thấy hệ hô hấp đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng và cần hỗ trợ y tế ngay lập tức.
- Không có mạch hoặc nghi ngờ ngừng tim: Nếu không bắt được mạch hoặc nạn nhân có dấu hiệu ngừng tim, cần gọi cấp cứu ngay đồng thời tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) càng sớm càng tốt.
- Co giật hoặc mất kiểm soát cơ thể: Điện giật có thể gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh, dẫn đến co giật, run rẩy hoặc mất kiểm soát vận động, đây là tình trạng nguy hiểm cần được xử lý y tế.
- Bỏng nặng hoặc diện tích bỏng lớn: Nếu nạn nhân bị bỏng sâu, cháy sém hoặc vùng bỏng rộng, đặc biệt ở các vị trí như ngực, đầu hoặc tay chân, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để tránh biến chứng.
- Đau ngực, tim đập bất thường: Sau khi bị điện giật, nếu nạn nhân cảm thấy đau ngực, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, đây có thể là dấu hiệu rối loạn tim nguy hiểm cần cấp cứu.
- Té ngã từ trên cao hoặc chấn thương nghiêm trọng: Nếu điện giật khiến nạn nhân bị ngã, đặc biệt từ độ cao, có nguy cơ chấn thương sọ não, gãy xương hoặc tổn thương cột sống, cần gọi cấp cứu ngay lập tức.
- Trẻ em, người già hoặc người có bệnh nền: Những đối tượng này có nguy cơ biến chứng cao hơn khi bị điện giật, vì vậy cần được đưa đi cấp cứu sớm ngay cả khi triệu chứng ban đầu không rõ ràng.
Một vài câu hỏi liên quan đến sơ cứu người bị điện giật
Điện giật có tự hồi phục không?
Điện giật không phải lúc nào cũng tự hồi phục hoàn toàn, ngay cả khi nạn nhân tỉnh lại sau tai nạn. Dòng điện có thể gây rối loạn nhịp tim, tổn thương thần kinh hoặc nội tạng mà không biểu hiện ngay, vì vậy người bị điện giật vẫn cần sơ cứu người bị điện giật.
Thời gian sơ cứu quan trọng nhất là bao lâu?
Khoảng thời gian từ 3–5 phút đầu sau khi bị điện giật được xem là “thời gian vàng”, quyết định khả năng sống sót của nạn nhân. Việc sơ cứu đúng cách trong giai đoạn này, đặc biệt là CPR nếu cần, có thể tăng đáng kể tỷ lệ cứu sống.
Người bị điện giật còn tỉnh có cần sơ cứu không?
Ngay cả khi nạn nhân còn tỉnh, vẫn cần theo dõi và sơ cứu cơ bản như giữ ấm, trấn an và kiểm tra dấu hiệu bất thường. Đồng thời nên đưa đến cơ sở y tế để kiểm tra, vì điện giật có thể gây biến chứng muộn.
Cách sơ cứu người bị điện giật là kiến thức quan trọng mà bất kỳ ai cũng nên nắm vững. Việc xử lý đúng ngay từ những giây đầu tiên sẽ giúp tăng đáng kể cơ hội sống sót cho nạn nhân. Hiểu và áp dụng đúng cách sơ cứu người bị điện giật không chỉ bảo vệ người khác mà còn giúp bạn xử lý an toàn trong các tình huống khẩn cấp.